Rikthimi në Shqipëri i Evis Sala, Ministre e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, përfaqëson më shumë se një ndryshim pozicioni profesional. Ai është një kthim me mision, i ndërtuar mbi një karrierë gati tredekadëshe në qendrat më të avancuara të mjekësisë botërore dhe mbi një vizion të qartë për reformimin e sistemit shëndetësor shqiptar. Ky artikull bazohet në intervistën e saj të botuar nga OncoDaily Magazine, në kuadër të rubrikës World Health Voices.
Që në fillimet e saj, mjekësia për Evis Salën nuk ka qenë thjesht profesion, por thirrje. E rritur dhe e formuar në një Shqipëri krejt ndryshe nga ajo e sotmja, ajo zgjodhi mjekësinë me bindjen se përmes saj mund të ndikonte realisht në jetën e njerëzve. Kontakti me pacientin, puna në ekip dhe komunikimi njerëzor janë elemente që, sipas saj, shërojnë po aq sa teknologjia dhe barnat. “Shëndeti është holistik”, thekson ajo, duke nënvizuar se kujdesi shëndetësor nuk është vetëm trajtim, por edhe marrëdhënie dhe besim.
Pas studimeve në Universitetin e Tiranës dhe një formimi fillestar në kirurgji të përgjithshme, orientimi i saj profesional ndryshoi me përfshirjen në epidemiologji dhe biostatistikë, si dhe me kontributin në hapat e parë të regjistrit të kancerit në Shqipëri në vitin 1996. Ky moment u bë pikënisje për një rrugëtim akademik dhe shkencor në University of Cambridge, ku ajo përfundoi studimet pasuniversitare dhe doktoraturën mbi kancerin e gjirit, duke analizuar faktorë gjenetikë, stil jete dhe mjedisorë. Pikërisht aty u hodhën bazat e interesit të saj për imazherinë mjekësore dhe për përdorimin e analizave kompjuterike, një fushë që sot lidhet ngushtë me inteligjencën artificiale në mjekësi.
Karriera e Prof. Sala-s u zgjerua më tej në institucione elitare si Memorial Sloan Kettering Cancer Center në SHBA dhe më pas në role akademike dhe drejtuese në Cambridge dhe në Romë, në Policlinico Gemelli, ku ajo drejtoi struktura të mëdha diagnostike dhe klinike. Përvoja e saj ndërkombëtare u ndërtua gjithmonë mbi punën multidisiplinare, integrimin e imazherisë, onkologjisë, gjenomikës dhe të dhënave klinike, si dhe mbi bindjen se inovacioni ka vlerë vetëm kur përkthehet në përfitim konkret për pacientin.
Në rolin e Ministres së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Evis Sala ka zgjedhur një qasje realiste dhe të fokusuar. Ajo ka përcaktuar tre shtylla kryesore reforme: onkologjinë, diagnostikën e unifikuar dhe integrimin dixhital me inteligjencë artificiale. Në qendër të vizionit të saj qëndron ndërtimi i një Rrjeti Kombëtar të Kancerit, me një Institut Onkologjik në Tiranë si bosht koordinues, por me shërbime të decentralizuara, në mënyrë që kujdesi të shkojë sa më pranë pacientit. Standardizimi i protokolleve, përmirësimi i aksesit dhe ndërtimi i kapaciteteve për prova klinike janë pjesë e kësaj strategjie afatmesme.
Diagnostika përbën shtyllën e dytë të reformës. Duke u nisur nga përvoja e saj në ndërtimin e sistemeve diagnostike në vende të ndryshme, Prof. Sala synon krijimin e një sistemi të integruar kombëtar, që shmang përsëritjet e panevojshme, rrit efikasitetin dhe përmirëson cilësinë e vendimmarrjes klinike. Për një vend me përmasa si Shqipëria, ajo e sheh këtë si një objektiv të arritshëm dhe me ndikim të drejtpërdrejtë te pacientët.
Shtylla e tretë lidhet me dixhitalizimin dhe inteligjencën artificiale. Sipas saj, AI nuk është një kërcënim për mjekun, por një mjet që e çliron nga detyrat monotone dhe e ndihmon të përqendrohet te interpretimi dhe kujdesi i personalizuar. Ajo është e qartë në mesazhin e saj: inteligjenca artificiale nuk do ta zëvendësojë radiologun apo mjekun, por do ta zëvendësojë profesionistin që nuk di ose nuk pranon ta përdorë atë. Ky integrim, megjithatë, duhet të bëhet gjithmonë në bashkëpunim të ngushtë me klinikën, përndryshe mbetet vetëm teori pa ndikim real.
Në thelb, vizioni i Evis Sala-s synon një shëndetësi më të drejtë, më të organizuar dhe më pranë qytetarit. Një sistem ku pacientët përfitojnë diagnostikë më të shpejtë dhe më të saktë, trajtime të standardizuara dhe akses më të barabartë, pavarësisht vendbanimit. Rikthimi i saj në Shqipëri nuk është thjesht një kapitull i ri personal, por një përpjekje për të kthyer përvojën ndërkombëtare në vlerë konkrete për pacientët shqiptarë dhe për të ardhmen e sistemit shëndetësor në vend.
Artikull i përgatitur për www.pemaejetes.org.al, bazuar në intervistën “Evis Sala: Returning Home to Transform Healthcare”, botuar nga OncoDaily Magazine.